Hoeveel kan een mens verdragen?

Een van de twee pijnspecialisten van ons TOPZ (Team Ondersteunende en Palliatieve Zorg) belt mij op mijn vrije dag op: hij is gebeld door een radeloze huisarts. Een patiënte uit haar praktijk heeft onhoudbare pijn in haar been ten gevolge van uitgezaaide kanker. Zij krijgt al zeer hoge doseringen morfine via injecties en desondanks is de pijn niet meer te verdragen. Diverse opiaten zijn geprobeerd, allen zonder goed resultaat.

De huisarts heeft alles gedaan, met de hoofdbehandelaar in een ander ziekenhuis overlegd, het regionale consultteam palliatieve zorg diverse malen gebeld, echter dit alles heeft niet verder mogen baten. Mevrouw wordt toenemend suf door de hoge dosis morfine, en dit vindt zij verschrikkelijk. We regelen dat mevrouw binnen 2 uur op de afdeling oncologie van ons ziekenhuis is. De pijnspecialist brengt op de operatiekamer een spinale katheter* in voor spinale toediening van morfine. Hierna spreek ik met haar.

Mevrouw V. is een vrouw van midden 50 jaar oud. Ze heeft 1 zoon die zeer betrokken is, haar echtgenoot heeft recent een beroerte gehad en is hierdoor rolstoel gebonden. Ze vertelt me een zeldzame kraakbeenaandoening (de ziekte van Ollier) te hebben. Hierdoor is haar eerste kindje doodgeboren (erna is men er achter gekomen dat mevrouw deze ziekte heeft). Haar zoon is middels een keizersnede gezond ter wereld gekomen. Een aantal maanden geleden kreeg mevrouw toenemend klachten van pijn aan de rechter knie. Uiteindelijk bleek er sprake te zijn van een kwaadaardige bottumor waar ze niet aan geopereerd kon worden. Hier is helaas geen kruid tegen gewassen. Door deze ziekte is ze volledig immobiel, hetgeen ook haar diabetes geen goed doet.

Mevrouw heeft zich ermee kunnen verzoenen dat ze aan deze ziekte zal overlijden. Haar grootste wens is thuis, te midden van haar dierbaren, te kunnen overlijden zonder dat ze suf wordt van de pijnstilling. Via een vlotte procedure wordt de spinale katheter ingebracht. We bouwen de morfine die ze via injecties krijgt af, en geven haar in opklimmende dosering morfine via de spinale katheter. Mevrouw knapt zienderogen op, ze wordt helder en zit als een koningin op haar bed.

Daags na opname kan zij weer naar huis. Ze heeft nu een fractie van de oorspronkelijke dosering morfine, de insteekopening van de spinale katheter ziet er heel mooi uit. Niets staat ontslag en een hopelijk rustige laatste levensfase thuis in de weg. Thuis heeft mevrouw een goede laatste periode gehad na het inbrengen van de spinale katheter, waar ook haar familie heel blij mee was. Ze is rustig overleden in het bijzijn van haar naasten.

Gerty de Klerk, internist oncoloog en kaderarts palliatieve zorg

* Spinale pijnbestrijding is een vorm van behandeling van pijn bij kanker, waarbij patiënten een dun slangetje (in medische termen katheter genoemd) ingebracht krijgen in het wervelkanaal ofwel 'spinale kanaal'. Aan deze katheter wordt een draagbaar pompje aangesloten waardoor medicijnen voortdurend kunnen worden toegediend. Het belangrijkste voordeel van de spinale pijnbestrijding is dat morfine rechtstreeks terechtkomt op de plaats waar het medicijn moet werken. Op die manier kan met een lage dosis morfine de pijn effectiever worden bestreden. Daardoor zijn bijwerkingen zoals misselijkheid, moeilijke stoelgang en sufheid minder hevig.